Υπάτη - ο Βρυκόλακας της Φθιώτιδας 1850

ιστορεί ο Δημήτρης Αιανιάν, αγωνιστής του 21' και πρώτος βιογράφος του Καραϊσκάκη.Τού αφηγείται την ιστορία με τον βρυκόλακα ό πάρεδρος ενός χωριού τής Φθιώτιδος τό 1850

Κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας, έφτασα πολύ αργά στο χωριό... και επειδή δεν υπήρχε ξενοδοχείο, απευθύνθηκα στον πρόεδρο του χωριού για να μου παραχωρήσει κατάλυμα. Ο πρόεδρος, κρίνοντας από την εμφάνισή μας ότι όχι μόνο δεν ήμασταν άνθρωποι που θα αποτελούσαμε βάρος για όποιον μας φιλοξενούσε, αλλά αντίθετα ότι ίσως είχε να ωφεληθεί από εμάς, μας πρότεινε να μείνουμε στο σπίτι του, ώστε να έχει τη σειρά του στα καταλύματα μαζί μας και όχι με τους διερχόμενους που κυνηγούν ληστές

Γνωρίζοντας ότι δεν υπήρχε ξενοδοχείο, είχαμε προμηθευτεί όλα τα απαραίτητα τρόφιμα για το βράδυ εκείνο, όμως ο πρόεδρος επέμεινε να συμβάλει ώστε να περάσουμε καλά εκείνη τη νύχτα.

Ύστερα, κατά τη διάρκεια διαφόρων συζητήσεων μετά το δείπνο, μας λέει ο πρόεδρος: «Εάν δεν σκοπεύετε να φύγετε πολύ νωρίς το πρωί, θα μπορούσατε να δείτε ένα πολύ περίεργο θέαμα. Πριν από έξι μήνες πέθανε στο χωριό μας ένας από τους κατοίκους, ο οποίος, φαίνεται, δεν είχε και τόσο καλή συμπεριφορά, και έγινε βρυκόλακας. Αύριο σκοπεύουμε να τον ξεθάψουμε για να τον κάψουμε.» .

— Και πώς ξέρετε ότι έγινε βρυκόλακας; (του είπα εγώ)

— Βλέπουμε, λέει, κάθε βράδυ να βγαίνει από τον τάφο του μία φωτιά, η οποία πηγαίνει πότε προς το ένα μέρος και πότε προς το άλλο. Εσείς δεν τα πιστεύετε αυτά· αλλά εμείς που τα είδαμε με τα μάτια μας, δεν μπορούμε να τα αμφισβητήσουμε. Πριν από δύο χρόνια συνέβη παρόμοιο περιστατικό. Ένας άλλος συγχωριανός έγινε βρυκόλακας, εμφανιζόταν φωτιά στον τάφο του και πολλές φορές πήγαινε στο σπίτι του, χτυπούσε, ανακάτευε τα πράγματα και η δύστυχη γυναίκα του κινδύνευσε να πεθάνει από τον φόβο της, γιατί κανείς από τους γείτονές της δεν τολμούσε να τη συνοδεύσει. Μόλις νύχτωνε, όλοι κλειδώναμε πόρτες και παράθυρα και φυλαγόμασταν καλά για να μην έρθει ο βρυκόλακας και στα δικά μας σπίτια.

Τελικά, μην αντέχοντας αυτήν τη δυστυχισμένη κατάσταση, αποφασίσαμε να ανοίξουμε τον τάφο, και τι βρήκαμε; Το σώμα ολόκληρο, όπως το είχαμε θάψει, και μάλιστα πιο παχύ και φουσκωμένο. Όλοι απορήσαμε όταν τον είδαμε. Τότε ο ιερέας μας είπε να φέρουμε έναν λοστό, και αφού τον έφεραν, είπε: «Ας πάρει ένας από εσάς τον λοστό, και κρατώντας τον με τα δύο χέρια, να χτυπήσει με όλη του τη δύναμη το σώμα στο ύψος της καρδιάς, ώστε να περάσει ο λοστός από την άλλη πλευρά.»

Κανείς από εμάς δεν τόλμησε να πάρει τον λοστό και να κάνει αυτήν την πράξη.

Τότε ο παπάς, απευθυνόμενος σε έναν νέο που φαινόταν θεωρητικός και άτολμος, του είπε: «Μη φοβάσαι παιδί μου, είναι ντροπή για έναν άντρα σαν εσένα να φοβάται έναν πεθαμένο. Δεν ξέρεις ότι σήμερα είναι Σάββατο και κανένα κακό δεν μπορεί να κάνει ο βρυκόλακας σήμερα;»

Ο νέος, άλλο από ντροπή κι άλλο από σεβασμό προς τον παπά, δεν τόλμησε να αντιμιλήσει. Πήρε τον λοστό, στάθηκε πάνω από το σώμα του βρυκόλακα και τον χτύπησε με δύναμη στην καρδιά. Αλλά τι φρίκη είδαμε! Ο λοστός δεν καρφώθηκε στο σώμα, και ο βρυκόλακας μαζεύτηκε σαν να ήταν ζωντανός! Αυτό έγινε, λες και το θυμάμαι ακόμα σαν να συνέβη σήμερα. Αμέσως ο λοστός έπεσε από τα χέρια του συγχωριανού μας, και λίγο έλειψε να το βάλουμε όλοι στα πόδια, αν ο παπάς δεν μας ενθάρρυνε λέγοντάς μας ότι το Σάββατο ο βρυκόλακας δεν μπορεί να κάνει κακό. Μας έδωσε οδηγίες, λοιπόν, και κόψαμε ξύλα, ανάψαμε φωτιά πάνω στο σώμα του βρυκόλακα και μετά από τρεις ώρες καταφέραμε να τον κάψουμε. Από εκείνη τη στιγμή δεν είδαμε τίποτα ξανά στο χωριό μας, μέχρι που παρουσιάστηκε άλλος βρυκόλακας, τον οποίο σκοπεύουμε να ξεχωρίσουμε και να κάψουμε κι αυτόν. Αλλά εσείς δεν πιστεύετε σε τέτοια πράγματα.

— Και εσύ, κύριε Πάρεδρε, τα πιστεύεις όλα αυτά και τα φοβάσαι; τον ρώτησαν.

— Βεβαίως τα πιστεύω, γιατί τα είδα με τα ίδια μου τα μάτια, απάντησε.

— Μπορώ κι εγώ να πιστέψω ότι τα είδες, του είπαν, αλλά δεν είναι όπως σου φάνηκαν και δεν έχουν ούτε την ενέργεια ούτε τη δύναμη που τους αποδίδεις.

— Εσείς ξέρετε πολλά, απάντησε ο πάρεδρος, αλλά όσο και να ξέρετε, πώς να με πείσετε ότι δεν υπάρχει βρυκόλακας, αφού βλέπω τη φωτιά να βγαίνει από τον τάφο;

— Η φωτιά, του απαντώ, είναι φυσικό φαινόμενο. Βγαίνει από τα μνήματα στα νεκροταφεία, φαίνεται σε πεδιάδες όπου έγιναν μάχες και έπεσαν πολλοί νεκροί, σε τόπους όπου εκτελούνται καταδίκες και θάβονται πολλοί μαζί, ακόμα και σε βαλτώδεις περιοχές. Από αυτά τα φαινόμενα, πριν εξηγηθούν, τρόμαξαν πολλοί άνθρωποι. Γιατί, λένε, αν κάποιος έτρεχε, η φωτιά τον ακολουθούσε. Αν στρεφόταν εναντίον της, αυτή έφευγε, χωρίς να μπορούν να την φτάσουν.

Λένε ότι ο Κάρολος ο ένατος, βασιλιάς της Γαλλίας, κυνηγώντας κάποτε με άλλους σε ένα δάσος της Νορμανδίας, είδε μια πύρινη φαντασμαγορία. Όλοι γύρω του τρόμαξαν και τον εγκατέλειψαν μόνο του. Αυτός όμως έβγαλε το ξίφος του και όρμησε πάνω της, αλλά το φάντασμα του φώναξε:

«Φύγε και μην με κυνηγάς!»

Όμως ήταν από τους πιο ξακουστούς γιατρούς της Αγγλίας, και γνώριζε καλύτερα τι ήταν αυτά τα φαινόμενα. Κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια να συλλάβει ένα από αυτά τα φαντάσματα και κατάφερε να το πλησιάσει τόσο ώστε να το ρίξει κατά γης. Όμως, μόλις έπεσε, δεν έμεινε τίποτα άλλο παρά λίγη γλοιώδης ουσία.

– Ομολογώ, είπε ο πάρεδρος, ότι δεν έχω ούτε το θάρρος του Καρόλου, ούτε το θράσος του γιατρού. Εγώ, αν βρισκόμουν σε παρόμοια περίπτωση, θα το έβαζα στα πόδια· και αν έβλεπα να με ακολουθεί το φάντασμα, θα λιποθυμούσα από τον φόβο μου

– Εάν όμως βεβαιωθείς, του είπαν, ότι αυτό είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο, το οποίο ούτε κακό ούτε καλό μπορεί να κάνει, τότε δεν θα έχεις πλέον τον ίδιο φόβο.

– Αλλά πώς θα μπορέσεις να με πείσεις; λέει ο πάρεδρος.

– Εξηγώντας τα αίτια του φαινομένου αυτού, του απάντησα, όσο μου είναι δυνατόν. Το φάντασμα που βλέπουμε είναι φωσφορική ύλη, την οποία το καλοκαίρι και προς το φθινόπωρο ο ήλιος τραβάει κατά τη διάρκεια της ημέρας από τη σήψη των πτωμάτων και από τους βάλτους, και η οποία συμπυκνώνεται από τη δροσιά της νύχτας. Έχει δε την ιδιότητα να ανάβει όταν έρχεται σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα, και αυτή είναι η φωτιά που βλέπουμε

– Αλλά πώς κινείται, πώς κυνηγά τους ανθρώπους που φεύγουν και πώς φεύγει από αυτούς που την κυνηγούν; λέει ο πάρεδρος.

– Αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί περίεργη ιδιοτροπία, έχει πολύ εύκολη εξήγηση. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει σε πλήρη άπνοια και αιωρείται στον αέρα, ψηλότερα από το έδαφος. Εάν φυσήξει λεπτή αύρα, το μετακινεί προς άλλη κατεύθυνση. Όταν κάποιος, όπως ο Κάρολος, πλησιάσει για να το καταδιώξει, καθώς κινείται προς αυτό, ωθεί τον αέρα· και ο αέρας ωθεί το πύρινο φάντασμα, και όσο περισσότερο το κυνηγά, τόσο πιο γρήγορα φεύγει. Εάν ο άνθρωπος τραπεί σε φυγή, επειδή αφήνει κενό χώρο πίσω του, ο αέρας που είναι δίπλα, όπου βρίσκεται και το φάντασμα, έρχεται να γεμίσει το κενό· και επειδή συνεχίζει η φυγή, συνεχίζεται και η καταδίωξη του φαντάσματος, καθώς η αιτία παραμένει. Μόλις σταματήσει αυτός που τρέχει, σταματά και η κίνηση του αέρα· και τότε σταματά και το φάντασμα.

– Σε όλα αυτά, λέει ο πάρεδρος, δεν ξέρω τι να σου απαντήσω, αν και με δυσκολία τα χωρά ο νους μου· πάντως δεν θα τολμήσω να κάνω τέτοιο πείραμα. Αλλά για το σώμα, το οποίο είδα με τα μάτια μου, ότι ήταν σχεδόν σαν ζωντανό και κινήθηκε όταν το χτύπησαν με το ραβδί, τι μπορείς να πεις;

– Εσείς, απάντησα, πήγατε εκεί όλοι προκατειλημμένοι από φόβο· και ποιος μπορεί να σας πιστέψει;

–Διόσα λέγονται ότι είδατε. Παρ’ όλα αυτά, ιδού τι μπορεί κανείς να συμπεράνει. Ο νεαρός με το λοστό μπορεί να φοβήθηκε και να τον χτύπησε δυνατά· είναι πιθανό το σώμα να κινήθηκε ακόμη και προς διάλυση, πράγμα που συμβαίνει συχνά. Ό,τι κι αν συνέβη όταν τον χτύπησε, αυτή η κίνηση δεν είναι κίνηση ζωντανού, αλλά όπως όταν ακουμπάς ένα άψυχο πράγμα στη μία του άκρη και φαίνεται να κινείται στην άλλη

Αλλά πώς εξηγείται η μετάβαση του βρυκόλακα από το ένα σπίτι στο άλλο, οι χτύποι, η αναστάτωση των πραγμάτων, το λύσιμο των ζώων από τα σχοινιά με τα οποία τα δένουν το βράδυ, και το πρωί τα βρίσκουν λυμένα, και άλλα παρόμοια; (είπε ο πρόεδρος)

Αυτά πλέον (του είπα εγώ) είναι έργα όχι νεκρών αλλά ζωντανών, οι οποίοι, επωφελούμενοι από τον φόβο και τη δεισιδαιμονία του λαού, τα κάνουν όλα αυτά χωρίς κίνδυνο και ατιμώρητα, για να εκπληρώσουν αξιόποιους σκοπούς ή για να γελάσουν μαζί με τους φίλους τους, διηγούμενοι πόσο φόβο προκάλεσαν στους δειλούς και δεισιδαίμονες γείτονές τους. Για τούτο μπορώ να σε βεβαιώσω με ένα περιστατικό, το οποίο έλαβε χώρα σε εμένα τον ίδιο. Κάποιοι νέοι διέδωσαν ότι ένας χωρικός είχε βρυκολακιάσει, και ότι φάνηκε στο νεκροταφείο να κατευθύνεται προς το χωριό σαν φωτιά, όπως λέγεται πως συμβαίνει συνήθως. Αυτή τη φωτιά την είδαν πολλοί από τους κατοίκους, και τόσο φοβήθηκαν που πολλοί δεν έβγαιναν πια από τα σπίτια τους για καμία ανάγκη, όσο σοβαρή κι αν ήταν.

Επειδή όμως σε χωρικούς τέτοιο εμπόδιο είναι βλαβερό, πολλοί απ’ αυτούς ετοίμαζαν τα μέσα που πρόκειται να χρησιμοποιήσετε κι εσείς, για να ξεφορτωθούν τον βρυκόλακα. Αλλά εγώ, που γνώριζα ότι οι νεκροί δεν βλάπτουν, σκεφτόμουν ποια είναι η αιτία αυτής της φήμης· και επειδή έμαθα ότι την ίδια περίοδο συνέβησαν και κάποιες κλοπές ζώων, καρπών, τροφίμων κλπ., συμπέρανα ότι αλλού πρέπει να πολεμήσουμε το κακό. Πρότεινα λοιπόν στους χωρικούς να οπλιστούν όλοι, να χωριστούν στις πιο ψηλές θέσεις του χωριού, από όπου έβλεπαν τη φωτιά να έρχεται, και να παραφυλούν επιμελώς, ώστε αν δουν να πλησιάζει η φωτιά προς το χωριό, να πυροβολήσουν εναντίον της. Στην πιο κρίσιμη θέση στάθηκα και εγώ ο ίδιος. Περιμέναμε όλη τη νύχτα, αλλά δεν φάνηκε τίποτα — το ίδιο και πολλές επόμενες νύχτες. Έτσι ο βρυκόλακας εξαφανίστηκε μόνο με αυτό το μέτρο

Και τι έμαθα έπειτα; Δύο-τρεις νέοι του χωριού είχαν διαδώσει και υποστηρίξει αυτή την ιδέα, για να έχουν χρόνο να κλέβουν τα προϊόντα των γειτόνων τους· και τη φωτιά την έκαναν οι ίδιοι, για να βεβαιώσουν απόλυτα την ύπαρξη του βρυκόλακα

Αυτή η τελευταία παρατήρηση, λέει ο πάρεδρος, με πείθει περισσότερο από τις προηγούμενες, επειδή και εδώ, από τότε που εμφανίστηκε ο βρυκόλακας, έγιναν αρκετές κλοπές, ώστε κινδυνεύω κι εγώ να προτιμήσω τη μέθοδο της καταγραφής των βρυκολάκων, την οποία εφάρμοσες επιτυχώς κι εσύ ο ίδιος

Αυτό σου συμβουλεύω κι εγώ να συνεχίσεις ή να σταματήσεις να πιστεύεις πως οι πεθαμένοι μπορούν να επιστρέψουν· διότι αυτό αντιβαίνει στη δική μας θρησκεία, και είναι αδύνατο να καταστρέφονται με γελοία μέσα όπως το κάρφωμα και το κάψιμο.